Τόμτε

A Tomte engraving made in 1842

Σε μια εποχή που οι περισσότεροι Σουηδοί ήταν αγρότες, λέγεται ότι κάθε αγρόκτημα κατοικούνταν από το προγονικό πνεύμα του πρώτου αγρότη που δούλευε στο κτήμα. Το πνεύμα ονομαζόταν tomte, από τη λέξη tomt (οικόπεδο). Αυτή η μυθολογική φιγούρα λέγεται ότι ζούσε στο αγρόκτημα, αλλά πάντα μακριά από τα μάτια. Συχνά απεικονιζόταν ως ένας μικρόσωμος, ηλικιωμένος άνδρας με άσπρη γενειάδα, όπως φαίνεται στην γκραβούρα του 1842 που φαίνεται παραπάνω.

Οι Tomtar (πληθυντικός του tomte) είναι ύπουλοι χαρακτήρες. Φροντίζουν τα ζώα, τα παιδιά και τα κτίρια του αγροκτήματος, αλλά ένας tomte μπορεί να προκαλέσει προβλήματα αν, για παράδειγμα, τα ζώα δεν φέρονται καλά ή κάποιος στο αγρόκτημα χρησιμοποιεί άσεμνη γλώσσα. Ο Tomtar μπορεί να είναι άτακτος ή ακόμα και επιθετικός αν είναι δυσαρεστημένος. Ο tomte έπρεπε να γίνεται σεβαστός, ώστε το αγρόκτημα να προστατεύεται από ατυχήματα και καταστροφές.

Στο έργο του Χέρμαν Χόφμπεργκ «Svenskt Folksägner» (Σουηδικά Λαϊκά Παραμύθια), που εκδόθηκε το 1882, ο τόμτε περιγραφόταν ως ένας ελαφρώς μεγαλύτερος σε ηλικία άντρας, στο μέγεθος ενός τρίχρονου ή τετράχρονου παιδιού, ντυμένος με πρόχειρα, γκρίζα ρούχα και με ένα μυτερό κόκκινο σκουφάκι στο κεφάλι του. Λέγεται ότι πρόσεχε τις τακτοποιήσεις στο αγρόκτημα μέρα νύχτα. Εφόσον το αγρόκτημα φρόντιζε καλά, ο τόμτε δεν ζητούσε πολλά σε αντάλλαγμα: απλώς ένα περιστασιακό μπολ με χυλό και μια γενναιόδωρη κουταλιά βούτυρο από πάνω. Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό τα Χριστούγεννα: αν το μπολ ήταν άδειο το πρωί των Χριστουγέννων, όλοι στο αγρόκτημα πίστευαν ότι όλα θα ήταν καλά για έναν ακόμη χρόνο.

Φυσικά, όλοι ήθελαν να πιστεύουν ότι οι τομτάροι ήταν χαρούμενοι τα Χριστούγεννα. Αυτό απεικονίζεται αρκετά όμορφα στο σκίτσο που φαίνεται παραπάνω, το οποίο αποτελεί μέρος μιας επιστολής που γράφτηκε κατά τη διάρκεια των julhelgen (χριστουγεννιάτικων διακοπών) του 1855, και δείχνει τέσσερις χαρούμενους τομτάρους να χορεύουν στο πάτωμα καθώς μια ορχήστρα παίζει την εισαγωγή στο Vita Frun på Drottningholm (Το Φάντασμα του Παλατιού του Drottningholm), ένα μιούζικαλ του 19ου αιώνα.

 

Το 1881, το σουηδικό περιοδικό Ny Illustrad Tidning δημοσίευσε ένα ποίημα του Βίκτορ Ρίντμπεργκ, με τίτλο Tomten, όπου ο tomte είναι μόνος και ξύπνιος μια κρύα χριστουγεννιάτικη νύχτα. Έγινε χριστουγεννιάτικο κλασικό έργο στη Σουηδία. Οι δύο πρώτοι στίχοι εμφανίζονται παρακάτω:

 Ο νυχτερινός παγετός του μεσοχειμώνα είναι σκληρός, Λάμπουν έντονα τα αστέρια· Κοιμάται βαθιά η μοναχική αυλή, Όλοι, τα μεσάνυχτα, ονειρεύονται. Καθαρή είναι η σελήνη, και οι χιονοστιβάδες λάμπουν, Λαμπερό λευκό, πάνω σε έλατα και πεύκα, Καλύμματα σε στέγες που φτιάχνουν. Κανείς εκτός από τον Τομτέ ξυπνάει.

Η Jenny Nyström ζωγράφισε ένα νέο είδος jultomte που ήταν ένα μείγμα μεταξύ του παλιού tomte και του Άγιου Βασίλη. Ο Jultomte έγινε ένας ενήλικος άντρας, φιλικός, που κουβαλούσε μια τσάντα με δώρα στην πλάτη του, συχνά συνοδευόμενος από μια κατσίκα. Ήταν τόσο δημοφιλής που μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα ο jultomte ανέλαβε τη διανομή των χριστουγεννιάτικων δώρων στα περισσότερα σουηδικά σπίτια από την κατσίκα.